Komentari

Tanasković: Po sakrosantnoj bošnjačkoj matrici Srbi su krivi i kad ih ubijaju

TRIBINA SoS „REFERENDUM O SECESIJI BiH 1992. I STVARANJE REPUBLIKE SRPSKE – 27 GODINA KASNIJE“
  • Na globalnom planu sve izrazitija postaje tendencija da se ars referendi shvata i primenjuje kao veština interesnog instrumentaliziovanja ovog, u načelu najdemokratskijeg vida utvrđivanja „narodne volje“, neretko protiv te volje. Ako preti opasnost da referendumsko izjašnjavanje poremeti planove „demokratskih“ elita, onda se ono po svaku cenu nastoji izbeći, jer se tretira kao nepoželjni „populizam“. Iizigravanje većinske volje građana naročito je bilo brutalno u Makedoniji (2018 – glasalo 35.91 %)
  • Referendum o  nezavisnosti BiH ulazi u red političkih poteza osmišljenih u skladu sa ovom novom ars referendi. On, uostalom, ni ustavno nije bio legalan, jer je izašlo manje (64.31 %) od propisane dve trećine upisanih u biračke spiskove
  • Pitanje je zašto se u situaciji očiglednog međunacionalnog neslaganja o referendumu nije aktivirao ustavni mehanizam Saveta za ostvarivanje ravnopravnosti naroda BiH, već je, uprkos više nego jasnim upozorenjima, u donošenju odluke o njegovom sprovođenju ignorisan?
  • Ako je oružje progovorilo kao „nastavak politike drugim sredstvima“ (Fon Klauzevic), nije li onda proslavljanje nedvosmisleno polemogenog referenduma (održanog 1. marta 1992.) nastavak rata drugim sredstvima? Kome li još treba rat?

U RAZMATRANJU teme referenduma o nezavisnosti BiH, u kontekstu tadašnjem i sadašnjem, pošao bih od rečničke definicija termina referendum: “ lat. (referendum – što treba da se kaže) izravno glasovanje čitavog naroda kojim se odlučuje o prihvaćanju ili odbacivanju nekog zakona ili političkog pitanja od osobitog značenja; isp. plebiscit ( B.Klaić, Rječnik stranih riječi, Zagreb, 1983, s.v.).

U pravnoj terminologiji, pak, ars referendi označava umeće/veštinu izveštajnog biranja i kombinovanja onih elemenata iz procesnog materijala na osnovu kojih bi se mogla doneti konačna odluka.

U novije doba, u političkom životu na globalnom planu sve izrazitija postaje tendencija da se ars referendi shvata i primenjuje kao veština interesnog instrumentaliziovanja ovog, u načelu najdemokratskijeg vida utvrđivanja „narodne volje“, neretko protiv te volje, a u službi ostvarivanja nekog parcijalnog cilja užih grupa, odnosno delova izbornog tela koje se referendumski izjašnjava. Sa druge strane, ako preti opasnost da referendumsko izjašnjavanje poremeti planove etabliranih „demokratskih“ elita, onda se ono po svaku cenu nastoji izbeći, jer se tretira kao nepoželjni „populizam“.

Kao dve skorašnje ilustracije ovakve prakse mogli bi se navesti slučajevi izigravanja većinske volje građana izražene na referendumima u Grčkoj (2015) i, naročito brutalno, u Makedoniji (2018 – glasalo 35.91 %;  referendum je doduše bio konsultativni, ali u čemu je smisao takve „konsultacije“, ako se politički proces u Sobranju nastavi kao da je nije ni bilo, iznuđivanjem odluka očigledno suprotnih volji većine građana?).

Za „zasluge“ pri postizanju „Prespanskog sporazuma“ o promeni imena Makedonije,  Aleksis Cipras i Zoran Zaev mogli bi čak biti kandidati za Nobelovu nagradu, što je kao ideju podržao i generalni sekretar UN Antonio Gutereš! Znači, ova višestruko problematična ars referendi prihvaćena je kao pohvalna politička praksa na najširem planu i najvišem nivou međunarodnih odnosa.

Referendum o  nezavisnosti BiH ulazi u red političkih poteza osmišljenih u skladu sa ovom novom ars referendi, a u suprotnosti sa temeljnom idejom takve vrste, u suštini plebiscitarnog izjašnjavanja, a ona bi trebalo da bude utvrđivanje većinska volja građana na određenoj političko-administrativnoj teritoriji, a u skladu sa pravnim poretkom i društvenom realnošću koje garantuju ravnopravnost ukupnog stanovništva. On, uostalom, ni ustavno nije bio legalan, jer je izašlo manje (64.31 %) od propisane dve trećine upisanih u biračke spiskove.

Možemo se osnovano zapitati: zašto, recimo, na nivou SRJ nije nikada bio raspisan opšti referendum o sudbini federacije, iako je to formalnopravno izgledalo sasvim legitimno, a neki su se čak i zalagali za takav vid provere volje građana čitave države?

Zato što je postojala realna mogućnost da se numerička većina građana SRJ izjasni protiv dezintegracije zajedničke države.

Šta bi bile posledice?

S obzirom na realnost poremećenih međunacionalnih odnosa i divergentnost republičkih politika, verovatno građanski/međuetnički/ međunacionalni rat, kao i u BiH. U BiH se prilikom odlučivanja o sprovođenju referenduma o tome očigledno nije vodilo računa.

U BiH, kao što je poznato, postoje tri dominante „istine“ o tom prekretnom razdoblju njene skorašnje istorije (koja traje…). Evo kako to, kao „suprotstavljene slike povijesti“, odnosno „vladajuće definicije rata 1992-1995″, bez iznošenja vrednosnih sudova, sažima Ivan Lovrenović, u zajedničkoj knjizi sa Miljenkom Jergovićem Bosna i Hercegovina. Budućnost nezavršenog rata ( 2010):

„Prva (definicija) glasi: agresija na Bosnu i Hercegovinu, i to dvostruka, od Srbije i Hrvatske, praćena genocidom nad bošnjačkim narodom, pri čemu je Armija BiH branila suverenu i međunarodno priznatu Bosnu i Hercegovinu; druga: građanski rat izazvan preglasavanjemSrba od Bošnjaka (Muslimana) i Hrvata na referendumu 1992, zbog čega je srpski narod bio prisiljen na organiziranu i oružanu odbranu u otadžbinskom ratu, te je, da ne bi bio izložen novome genocidu kao 1941, stvorio Republiku Srpsku kao historijsku i trajnu kategoriju; treća: domovinski rat u kojemu su Hrvati prvo obranili Bosnu i Hercegovinu od srpskoga agresora stvoriviši Herceg-Bosnu i HVO, a zatim, izdani od Bošnjaka koji su počeli agresiju na hrvatske prostore, junački obranili svoju opstojnost na tim prostorima“.

Tako to vidi Lovrenović, a njega bi teško bilo smatrati velikosrpskim hegemonistom ili četničkim ideologom…

Besmisleno je ovom prilikom dokazivati tačnost/netačnost ovih dijametralno oprečnih „istina“, ali je činjenica da se i u muslimanskoj/bošnjačkoj i hrvatskoj verziji događaja početak rata objašnjava kao odgovor na navodnu srpsku „agresiju“, a jedino srpsko viđenje polazi od onoga što je hronološki  i politički prethodilo početku otvorenog vojnog sukobljavanja.

Ne može posledica, ma kako je tumačili, logički, a i životno, ići ispred uzroka. Zaključak o događajima koji ne uzima u obzir njihov glavni uzrok nužno je manjkav i neodrživ. Svesni su toga i na bošnjačkoj strani, pa zato sistematski relativiziju, potiskuju ili prećutkuju bitne pojedinosti iz neposrednog predratnog perioda. Referendum uglavnom podrazumevaju kao pravno, politički i moralno neupitan čin, ali se njegovo predistorijom, modalitetima i okolnostima u kojima je nametnut mahom šire ne bave.

Prećutkuje se, na primer, pitanje zašto se u situaciji očiglednog međunacionalnog neslaganja o referendumu nije aktivirao ustavni mehanizam Saveta za ostvarivanje ravnopravnosti naroda Bosne i Hercegovine, već je, uprkos više nego jasnim upozorenjima, u donošenju odluke o njegovom sprovođenju ignorisan?

Ako je oružje progovorilo kao „nastavak politike drugim sredstvima“ (Fon Klauzevic), nije li onda proslavljanje nedvosmisleno polemogenog referenduma nastavak rata drugim sredstvima? Kome li još treba rat?

A evo šta se povodom jednoznačnog imenovanja „agresora“ u proključalom „bosanskom loncu“ pita verovatno ponajbolji poznavalac bosanskohercegovačke problematike na Zapadu, francuski politikolog Ksavije Bugarel. U svojim radovima posvećenim analizi prilika u BiH pre i tokom procesa razgrađivanja jugoslovenske federacije, Bugarel nije nimalo nežan prema Srbima, ali je, s druge strane, iz etičkih razloga odbio saradnju sa Haškim tribunalom.

Bugarel piše: „Da li je ( formalno primenjeno – D.T.) međunarodno pravo, u kontekstu nasilnog redefinisanja državnih činjenica i legitimiteta, dovoljno da utvrdi prirodu agresije i idenititet agresora. U analitičkom, kao i u moralnom pogledu, ovo je vrlo sporno“ ( Ksavije Bugarel, Bosna. Anatomija rata, Beograd, 2004,26;  originalno francusko izdanje – 1996).

Ovakve analitičke nedoumice i moralne dileme ne opterećuju većinu bošnjačkih znanstvenika, pa tako, na primer, beogradski diplomac, oficir i vojni istoričar u JNA, penzionisani pukovnik, a potonji bošnjački povijesničar Mehmedalija Bojić (Historija Bosne i Bošnjaka, Sarajevo, 2001, 385) u jednoj dugačkoj fusnoti posvećuje više redova pokušaju prebacivanja odgovornosti za ubistvo srpskog svata na Baščaršiji  (1. marta 1992) na Srbe nego referendumu o nezavisnosti, koji praktično samo kao činjenicu konstatuje.

Da nije toliko bestidno, bilo bi komično: „Kasnije, danima i mjesecima su štampa, radio i TV tzv. Republike Srpske prikazali ovaj događaj kao ‘uzrok ustanka Srba u Sarajevu’. Događaj je na Palama i filmovan, a akteri izmišljeni. Kao glavni organizator ‘mudžahidina’ i ‘ubica starog svata’ naznačen je neki Delić. Međutim, prema istraživanjim autora ovih redov, a prema kazivanju tadašnjeg komandanta ‘Zelenih beretki’ za Bistrik i Vratnik Emina Švrakića, koji je bio neposredni svjedok ovog događaja, incident se desio ovako. Na drugi dan referenduma za nezavisnost BiH (1. marta ’92) dio njegovog ljudstva (ZEB-a), među kojima se nalazio i njegov sin, imao je zadatak, da na Baščaršiji brine upravo o održavanju reda i sprečavanja bilo kakvih incidenata. No, srpski svatovi su, uprkos referendumu, idući gradom prema pravoslavnoj crkvi uz nošenje raznih zastava pjevali nacionalističke i četničke pjesme i uzvikivali, podižući tri prsta, antimuslimanske i šovinističke parole. Činili su to vjerovatno organizirano i sa namjerom da provociraju Muslimane koji su šetali, ili išli svojim poslom, ulicama grada. Kad je neko od njih uzvratio slično, iz svatova se izdvojila veća grupa ljudi, među kojima je bio i otac mladoženje, napala Muslimane i počela ih tući pesnicama, nogama, držačima zastava i pištolja. U napadnutoj grupi našao se i Eminov sin. Pošto je bio pritisnut uz neki zid, udaran raznim predmetima, a uplašen da će biti ubijen, potegao je pištolj i, u samoodbrani, nasumice ispalio jedan metak u gomilu napadača. Slučaj je htio, kaže Emin Švrakić, da je stradao ‘stari svat’, a ne neko drugi. Premda je Emin ovu izjavu dao u vrijeme (maja ’94) kada su se još uveliko veličala i slavila ‘gazijska djela’ i ‘zasluge za obranu domovine, on je ovaj incident okarakterisao samo kao ‘čin učinjen u samoodbrani života’, te da je ‘bio krajnje iznuđen’ i ništa više“.

Dakle, u skladu sa uspostavljenom sakrosantnom bošnjačkom matricom obašnjavanja svih zbivanja u BiH od 1992. do 1995, Srbi su krivi i kad ih ubijaju, a moralna vrlina njihovih (muslimanskih/bošnjačkih) ubica iskazuje se time što se ovim iznuđenim samoodbrambenim činovima bar ne hvale.

A evo šta o istom događaju piše Ksavije Bugarel ( str. 27): „Stranka demokratske akcije (SDA) optužuje da je ubistvo u Baščaršiji bilo srpska mahinacija. Ipak, nekoliko nedelja kasnije, na talasima bosanskoga radija jedan čovek se hvali da je on bio počinilac. On se zove Ramiz Delalić – zvani Ćelo – i jedan je od osnivača ‘Zelenih beretki’, paravojske SDA. Treba da nam bude jasno: u jugoslovenskoj krizi stvari su često zamršene“.

Ili, posle gotovo tri decenije, možda odviše jasne?

(PROBLEMATIČNA ARS REFERENDI – akademik Darko Tanasković, Institut za strateške studije Fakulteta za diplomatiju i bezbednost)

 

1 komentar

Klikni ovde da postaviš komentar